Delibrium  ❦ 
blog Kariny Graj poświęcony książkom, drukarstwu oraz rzeczom pięknym. Z wyraźnym upodobaniem do typografii klasycznej oraz rzemiosła.

sobota, 19 listopada 2011

Suomen kieli

Zemścił się na mnie fakt, że o fińskich cudzysłowach nie napisałam, bo przyszło mi teraz składać po fińsku. Dla porządku dodam więc, że Fi­no­wie stosują takie same cudzysłowy, jak Szwedzi, z którymi żyją zresz­tą w jednym kraju. W ramach dalszej pokuty kilka ogólnych uwag o fińs­kiej typografii.

Już na pierwszy rzut oka widać, że słowa w tym języku są o wiele dłuż­sze niż w polskim czy angielskim. Średnia długość polskich wyrazów to 6 znaków. W fińskim około połowa słów złożona jest z 6–10 zna­ków, a te złożone z ponad 11 liter stanowią 22%. Podobno naj­dłuż­szym fińs­kim słowem jest järjestel­mäl­lis­tämät­tö­myy­del­län­sä­kään­kö­hän. Prostym wnioskiem jest więc, że stosowanie wąskiej kolumny jest pro­ble­ma­tycz­ne.

Na ogólny wygląd tekstu wpływają też znaki diakrytyczne ö oraz ä, które zestawione ze sporą częstotliwością wystąpień litery i spra­wia­ją, że „dużo się dzieje” powyżej wysokości x. Moje subiektywne od­czu­cie jest takie, że dzięki masie kropeczek tekst wydaje się strasznie szczęś­liwy i ro­ześmiany, nawet jeśli w rzeczywistości jest suchy i for­malny.

Ze znacznie mniejszą częstotliwością pojawiają się š oraz ž, będące wa­riantami diakrytycznymi odpowiednio s i z. Zdarza się, że znaki te są po prostu zastępowane przez s i z ze względu na brak odpo­wied­nich glifów w danym foncie lub przez zwykłe lenistwo: znaków tych nie można po prostu wstukać ze standardowej fińskiej klawiatury.

Sporym problemem typograficznym jest duża częstotliwość występo­wania podwójnych liter, np. aa, lub – co gorsza – ll. Czasem pojawiają się one w wyjątkowo nieszczęśliwych miejscach i nierzadko można spot­kać zbitki takie jak illi. Pojawiają się propozycje takich rozwiązań, jak np. wprowadzenie nowych ligatur, ale jak na razie ostrożny ker­ning wydaje się jedynym wyjściem.

Fińska typografia zmaga się także ze znanymi i w Polsce kłopotami, wynikającymi z braku wiedzy: z anglicyzacją cudzysłowów, zas­tę­po­waniem półpauzy znakiem minus czy nieumiejętnym justowaniem tekstu.



Źródła:
Observations on typography in the Finnish language (link bez­poś­red­nio do PDF-a)
Typographical Analysis of Bodytype in Finnish Newspapers (abstrakt po angielsku, tekst pracy po fińsku)

Trivia:
typo.fi – strona Jasso Lamberga, doktoranta w Reading
The Finnish type scene – lista osób związanych z typografią i z Fin­landią
recenzja Suomen typografinen atlas 1642–1827 (Altlasu fińskiej typo­grafii)
Julia Sysmäläinen – autorka kroju wzorowanego na piśmie ręcznym Kafki, o którym już wspominałam
Finnish Pre-digital Typography – trochę obrazków
Lomography – więcej obrazków

poniedziałek, 14 listopada 2011

Pantone

Widziałam już wcześniej kubki w kolorach Pantone, ale szczoteczki do zę­bów to była dla mnie pewna nowość. No i mam. Następnym razem obiecuję coś bardziej merytorycznego.

środa, 12 października 2011

Ø czy Ö?

Nie każde miasto może poszczycić się typografią przestrzeni publicznej na miarę Berlina. Oslo ma swoje problemy, które wiążą się z historią i ję­zykiem. Czy­tel­nicy komiksu Scandinavia and the World pamiętają za­pewne odcinek o diakrytykach.

Poniższe zdjęcia przedstawiają tę samą nazwę ulicy, lecz zapisaną różnie po dwóch jej stronach. Tylko znak z pierwszej tablicy zaliczany jest do nor­wes­kiego (a także i duńskiego) alfabetu. Drugi znak występuje m.in. w alfabecie szwedzkim. Oba znaki reprezentują jednak ten sam dźwięk: dyftong oe.




Genezy litery ø (to również jej nazwa, choć czasem mówi się też o ”prze­kreś­lo­nym o”) podaje się zwykle dwie. Zgodnie z pierwszą jest to li­ga­tura, w której poprzeczka litery e staje się ukośną kreską przechodzącą przez o. Wy­jaś­nie­nie dru­gie wy­ma­ga wędrówki przez Niemcy i Szwecję. W Niemczech dyftong ten zapisywano przez dodawanie małego e nad literą o, co później przekształciło się w umlaut (nor. tøddel) zarówno u sa­mych Niemców, jak i u Szwedów. Ten z ko­lei znak stopniowo miał ewo­lu­ować w ø.

Typografia norweska, jak i język, nosi ślady wszystkich narodów, z któ­rymi się kontaktowała. Wiele nazw zapisanych jest jeszcze zgodnie z daw­ną duńską or­tografią. W nazwie dzielnicy Grünerløkka tkwi ü, które do norweskiego alfabetu zupełnie nie należy, za to należało do nazwiska Friedricha Grünera. Wiele roz­bież­noś­ci w zapisie wynika właś­nie z tego powodu – nazwy upamiętniają jakąś postać, która nie­ko­niecz­nie miała zgodne ze współczesną norweską ortografią naz­wis­ko.

Zobacz też:
1) Arne Torp, Nordens språk med røtter og føtter
2) typografi.no (więcej na temat samego projektowania znaku, grubości linii etc.)